Saat akşam dokuz, mutfakta duruyorsun ve biri “ne oldu?” diye sorduğunda tek söyleyebildiğin “bilmiyorum… sadece kötü hissediyorum” oluyor. Bir duygunun yüksek sesle var olup adının olmadığı bu sis hali, insan olmanın en yaygın ama en az konuşulan yanlarından biri.
Bu sisin basit bir açıklaması var. Psikologlar bir duyguyu isimlendirme eylemine bazen “duygu etiketleme” der ve ilginç olan şu ki bu sadece bir tanımlama değil – duygunun kendisini değiştiriyor. Belirsiz, adlandırılmamış bir duygu, zihinde gerçekte olduğundan daha büyük ve daha aciliyetli algılanır; sanki hiçbir bilgi taşımayan bir alarm gibi. Ona kesin bir kelime verdiğin anda, zihninin düşünen kısmına üzerinde çalışacağı bir şey vermiş olursun ve alarm bir tık sakinleşir. Sorun ortadan kalktığı için değil, devasa olmaktan çıkıp belirli hale geldiği için.
Bir dahaki sefere içinde bir şeylerin ters gittiğini hissettiğinde şunu dene: “kötü”, “yorgun” ya da “stresli” demekle yetinmek yerine kendine daha sabırlı bir soru sor – bu duygunun daha kesin bir adı olsaydı, ne olurdu? Hayal kırıklığı mı? Utanç mı? Yorucu bir yalnızlık türü mü? Günlerdir sessizce biriken bir kırgınlık mı? Çoğumuz çocukluğumuzda duygular için sadece dört beş kelime öğrendik – mutlu, üzgün, kızgın, korkmuş – oysa gerçek duygusal kelime dağarcığı yüze yakın. Bu dağarcığı genişletmek küçük bir numara değil; bulanık bir fotoğraftan net bir fotoğrafa geçmeye daha çok benzer.
Küçük, gündelik bir örnek düşün. Bir arkadaşın son anda planı iptal ediyor. Aklına gelen ilk kelime “sinirlendim” olabilir. Ama bir an daha o hisle kalırsan genellikle daha kesin bir şey ortaya çıkar – belki mesele iptal edilen plandan çok, öncelik olmadığını hissetmekle, önemsiz kalmanın küçük bir sızısıyla ilgilidir. “Sinirlendim” ile “geri planda tutulduğumu hissettiğim için incindim” tamamen farklı iki cümle, ve yalnızca biri sana gerçekte neyin ilgi beklediğini söylüyor.
Denemeye değer ikinci bir teknik, kendinle duygu arasına küçük bir dil mesafesi koymak. “Çok öfkeliyim” demek yerine “burada bir öfke fark ediyorum” demeyi dene. Duygu olmaktan onu gözlemlemeye geçen bu küçük kaydırma önemsiz görünebilir, ama pek çok terapistin dayandığı aynı fikri ödünç alır: sen bu duyguyu yaşayan kişisin, duygunun kendisi değilsin. Bunu sesli söylemek, ya da telefonundaki notlara tek dürüst bir cümle yazmak, göründüğünden daha fazla fark yaratır çoğu zaman.
Bunların hiçbiri zor duyguları yok etmez, zaten amaç bu değildi. Bir duyguyu isimlendirmek onu doğuran durumu çözmez – iptal edilen plan hâlâ iptaldir, hayal kırıklığı hâlâ gerçektir. Değişen şey duyguyla kurduğun ilişkidir: isimlendirilmiş bir duygu elinde tutup inceleyebileceğin bir şeydir, isimsiz olan ise genellikle seni tutar.
Duygusal kelime dağarcığının genişliği, sessizce, içinde düşünebildiğin odanın büyüklüğüdür. Daha geniş bir dağarcık sadece kendini başkalarına anlatmana yardımcı olmaz – önce kendini anlamana yardımcı olur.