Küçük bir şey yüzünden birine patlarsın – lavaboda bırakılmış bir tabak, saatlerdir okunup cevaplanmamış bir mesaj – ve öfke geçtikten sonra, bütün bu şiddetin nereden geldiğini merak edersin. Öfke bazen onu tetikleyen andan daha büyük hissettiriyorsa, bu sende bir kusur değildir. Genellikle bir ipucudur.
Öfke, iç dünyamızın kötü adamı gibi görülür; bize sürekli yönetmemiz, bastırmamız ya da özür dilememiz söylenen bir duygu. Ama duygularla çalışan pek çok kişi buna farklı bakar: öfke bir düşman değil, bir habercidir. Zihin önemli bir şeyin tehdit altında olduğunu hissettiğinde ortaya çıkar – bir sınır, bir değer, adalet duygun, zamanın, onurun. Bu anlamda öfke, yangının kendisinden çok yangın alarmına benzer. Bilerek gürültülüdür. Görevi dikkatini çekmektir, hikayenin tamamı olmak değil.
Kolayca gözden kaçan kısım şu: öfke neredeyse hiç yalnız gelmez. Altında hemen her zaman daha yumuşak, daha kırılgan bir şey vardır – incinme, korku, utanç, yorgunluk, saygı görmeme ya da görülmeme hissi. Öfke bu duyguların üzerine, tencerenin üzerindeki kapak gibi oturur, çünkü dünyaya göstermesi üzüntüden ya da korkudan çok daha kolay bir duygudur. Kırılganlıktan çok güç gibi hissettirir. Bu yüzden öfke ortaya çıktığında sorulması gereken soru “bundan nasıl kurtulurum?” değil, “bu öfke aslında neyi korumaya çalışıyor?”dur.
Küçük, tanıdık bir sahne düşün: biri bir sohbette seni sürekli sözünü kesiyor ve üçüncü seferde, durumun hak ettiğinden daha keskin gerçek bir öfke parlaması hissediyorsun. Bunu bir kat daha derine takip edersen genellikle mesele gerçekten sözün kesilmesi değildir – duyulmadığını hissetmekle, sanki sözlerinin bir cümleyi bitirecek kadar ağırlığı yokmuş gibi hissetmekle ilgilidir. Öfke gürültülüdür ama koruduğu şey daha sessizdir: o ortamda bir şey ifade etme isteği.
Denemeye değer pratik bir şey, tepkiden önce küçük bir duraklama yaratmak – on saniyelik bir sessizlik bile, ya da fiziksel olarak bir anlığına uzaklaşmak, bedenindeki yükselen gerilimin zirvesinden inmesi için zaman tanır, böylece ardından gelen sözler öfkenin patlamasından değil daha net bir yerden çıkar. Bir o kadar işe yarayan ikinci bir adım, kendine doğrudan o alt katman sorusunu sormaktır: “öfkeyi bir anlığına kenara koysam, altında gerçekte ne hissediyorum – incinme mi? korku mu? saygısızlık hissi mi?” Bu altta yatan duyguyu, sessizce kendine bile söylesen isimlendirmek, öfkeyi zorla bastırmaya çalışmaktan çoğu zaman daha fazla işe yarar.
Bunların hiçbiri öfkenin yutulması ya da utanılacak bir şey olarak görülmesi gerektiği anlamına gelmez. Bastırılan öfke kaybolmaz – genellikle daha keskin ya da daha haksız biçimlerde, çoğu zaman yanlış hedefe yönelerek geri döner. Amaç alarmı susturmak değildir. Amaç, seni gerçekte neye karşı uyardığını dinlemek ve ardından, daha sakin bir yerden, durumun gerçekten neye ihtiyacı olduğuna karar vermektir.
Bir dahaki sefere içinde öfke yükseldiğinde, ona bir davetsiz misafir yerine, işini biraz fazla gürültülü yapan bir koruma gibi davranmayı dene. Önünde durduğu şeyin ne olduğunu sor. Gerçek duygu – ve gerçek cevap – genellikle orada seni bekliyor olur.