CANOLOJI

Cezasız Olumlu Ebeveynlik

Yedi yaşındaki çocuğunuzun silinmeyen kalemle oturma odası duvarına resim yaptığını, ya da ergen çocuğunuzun sokağa çıkma saatinden bir saat geç, pek de inandırıcı olmayan bir mazeretle eve döndüğünü düşünün. O anda çoğu ebeveyn aynı içgüdüyü hisseder: hemen bir ceza bulmak, bunun bir daha yaşanmayacağını garanti altına almak. Ama ya ceza, sandığımız dersi aslında öğretmiyorsa?

Olumlu ebeveynlik çoğu zaman kuralsız, sınırsız, sonuçsuz bir yetiştirme biçimi sanılır; sanki amaç çocuğun canının istediğini yapmasına izin vermekmiş gibi. Oysa tam tersi. Kurallar önemlidir, sınırlar önemlidir. Asıl değişen şey, bu sınırların nasıl uygulandığı ve çocuğun bu deneyimden ne öğrendiğidir. Ceza tek bir konuda gerçekten işe yarar: kısa vadede, korku veya rahatsızlık yoluyla davranışı durdurmak. Ama çocuğa bu davranışın neden bir sorun olduğunu ya da bir dahaki sefere ne yapması gerektiğini nadiren öğretir. Kardeşine vurduğu için odasına gönderilen bir çocuk, vurmanın yalnız kalmak anlamına geldiğini öğrenir; ama onu vurmaya iten öfkeyle ne yapacağını öğrenmez.

Cezanın bir de daha sessiz ama gerçek bir bedeli vardır: çocuğun onurunu fark etmeden zedeleyebilir. Başkalarının önünde, misafirler ya da kardeşler önünde utandırılan, bağırılan ya da küçük düşürülen bir çocuk, enerjisinin çoğunu kendini savunmaya ya da içine kapanmaya harcar—seçimlerini düşünmeye değil. Onur ile disiplin birbirinin karşıtı değildir. Bir çocuk kararlılıkla, hatta sertçe düzeltilirken bile hâlâ bir insan olarak saygı gördüğünü hissedebilir.

Tutarlılık da önemlidir, ama bu sürekli sert olmak anlamına gelmez. Çocuğun bilmesi gereken şey, aynı kuralın pazartesi de cuma da geçerli olduğu, bir ebeveynin o anki öfkesinin ya da yorgunluğunun neyin serbest neyin yasak olduğunu değiştirmediğidir. Bu tür sakin bir tutarlılık, öfkeli bir anda verilen sert bir cezadan ve ertesi gün beklenmedik bir hoşgörüden çok daha fazla güven duygusu verir.

Küçük ama etkili bir değişiklik, sorduğunuz sorudadır. “Bunu neden yaptın?” sorusu neredeyse her zaman bir suçlama gibi algılanır, çocuklar da tıpkı yetişkinler gibi suçlamaya savunmayla, bahaneyle ya da sessizlikle karşılık verir. Bunun yerine deneyin: “Bunu yaparken ne olmasını umuyordun?” Bu soru, davranışın ardında saf bir kötü niyet değil, bir sebep ya da ihtiyaç olduğunu varsayar. Duvara resim yapan çocuk şöyle diyebilir: “Güzel bir şey yapmak istedim, duvarın kağıt olmadığını unuttum.” Geç kalan ergen ise “Partiden ilk ayrılan ben olmak istemedim” diye itiraf edebilir. Hiçbir cevap davranışı haklı çıkarmaz, ama ikisi de üzerinde çalışabileceğiniz gerçek bir bilgi sunar—sessizlikten ya da panikten asla elde edemeyeceğiniz bir bilgi.

Buradan sonra konuşma, cezadan onarıma doğru kayabilir: duvarı birlikte temizlemek, plan değişince mesaj atma konusunda anlaşmak, ortak alana saygının ne anlama geldiğini konuşmak. Gerçek davranışla bağlantılı, sakin bir dille açıklanan mantıksal sonuçlar—yalnızca acı verdiği için seçilen cezalardan çok daha kalıcı iz bırakır.

Bunların hiçbiri sonsuz sabırlı olmayı ya da hiç ses yükseltmemeyi gerektirmiyor; ebeveynler de insan, kararlılığın da yeri var. Ama bir kural bir dahaki sefere çiğnendiğinde, ne olacağına karar vermeden önce bir an durmaya değer. O anda kendinize sorabileceğiniz basit bir soru vardır: bu tepki çocuğuma ne öğretecek, sadece benim rahatlamama mı yarayacak? Amaç hiçbir zaman sadece o günkü davranışı durdurmak olmadı. Amaç, yıllar sonra bile olsa, bunun neden önemli olduğunu kendi başına anlayan bir insan yetiştirmekti.

Yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yukarı Çık